اقتصاد مقاومتی 2: تعریف و راهکارها
دزمهراب : پیرو نوشتار قبلی که در آن به تاریخچه اقتصاد مقاومتی اشاره شد؛ در این مقاله قصد داریم تعریفی از اقتصاد مقاومتی ارایه داده و نیز راه کار های عملی برای رسیدن به آن را بررسی کنیم
پیش از آنکه تعریف خود را از اقتصاد مقاومتی اراِئه کنیم لازم است به این نکته اشاره کنیم که همانطور که مقام معظم رهبری فرمودند:))اقتصاد مقاومتی صرفا مختص جمهوری اسلامی نیست و خیلی از کشور های دیگر هم به سمت مقاوم کردن اقتصاد خود حرکت کرده اند)).[1]
در این قسمت به صورت گذرا به مفاهیم مرتبط با اقتصاد مقاومتی که در ادبیات اقتصاد متعارف وجود دارد پرداخته میشود. یک مفهوم،بحث انعطاف پذیری اقتصادی و یا همان (resilience Economic) است.عده ای این مفهوم را به اقتصاد مقاومتی نیز ترجمه کرده اند.مفهوم دیگری که در ادبیات علمی مطرح شده،بحث آسیب پذیری اقتصادی (Economic Vulnerability) است که در مورد میزان و شدت آسیب پذیری یک اقتصاد بحث میکند. مفهوم بعدی،اقتصاد پایدار یا اقتصاد متداوم(Sustainable & persistent economy) است که پایداری اقتصاد را در مقابل نوسانات مورد توجه قرار می دهد. مفهوم دیگر ،استحکام و پیوستگی اقتصادی (Economy solidarity) است که روی شاخص ها و عواملی که باعث استحکام و قدرت اقتصادی می شود،بحث میکند.[2]
مجموعه این مفاهیم این نکته را مطرح میکند که فضای اقتصاد متعارف ، آن طور که نظریه پردازان آن مطرح میکنند،فضای آرام و سالم و بدون تلاطمی نیست و بسیاری از فروض در واقعیت وجود ندارند و کشور ها باید اقتصاد خود را به گونه ای مدیریت نمایند که از نوسانات ، دشواری ها و تهدیداتی که در سطح داخلی و در سطح بین المللی وجود دارد،حداقل آسیب پذیری و شکنندگی را داشته باشد.
بنابراین باید گفت که اقتصاد مقاومتی،یک بحث بدوم پایه و غیر علمی نیست بلکه اقتصاددانان از سرتاسر دنیا به این مسئله توجه داشته اند.
تعریف اقتصاد مقاومتی
برای ارائه تعریف صحیحی از اقتصاد مقاومتی لازم آن چیزی را که اقتصاد مقاومتی نیست تبیین کنیم.اقتصاد مقاومتی اقتصاد ریاضتی نیست.شاید در وهله اول ارتباطی بین ریاضت و مقاومت احساس شود اما اقتصاد ریاضتی به شرایطی اطلاق می شود که در بحران های اقتصادی، دولت ها برای جبران کسری بودجه اقدام به انجام یکسری سیاست ها می نمایند از جمله کاهش هزینه ها ، افزایش در آمد ها و یا ترکیبی از هر دو .از جمله مهم ترین و متداول ترین انواع هزینه هایی که در شرایط ریاضتی برای کاستن آنها برنامه ریزی می شود می توان به پروژه های توسعه ای،خدمات رفاهی و مخارج اجتماعی اشاره کرد.
همچنین از جنبه درآمدی نیز معمولا نسبت به افزایش نرخ های مالیاتی ،افزایش قیمت حامل های انرژی و … اقدام می شود. در شرایط ریاضت اقتصادی معمولا اقدام به دریافت وام با بهره زیاد از کشور های دیگر یا صندوق بین المللی پول می شود.
برخلاف اقتصاد ریاضتی،اقتصاد مقاومتی مربوط به تمامی دوران ها بوده و یک الگوی علمی متناسب با نیازهای کشور است. بجای کم کردن مصرف صحبت از مدیریت آن یعنى مصرف متعادل و پرهیز از اسراف و تبذیر است و بجای دریافت کمک خارجی به درون زا بودن تکیه شده و غیره .
به طور کلی اقتصاد مقاومتی را می توان این گونه تعریف نمود: اقتصاد مقاومتی یک نظام اقتصادی است که هماهنگ با سیاستهای کلان سیاسی و امنیتی نظام اسلامی و برای مقاومت در برابر اقدامات تخریبی شکل می گیرد تا بتواند در برابر تکانه ها و توطئه های گوناگون اقتصادی نظام استکبار و همچنین ناملایمت های داخلی مقاومت کرده و توسعه و پیشرفت خود را ادامه دهد و روند رو به رشد همه جانبه خود را در ابعاد ملی، منطقه ای و جهانی حفظ کند. و بتواند آن اهدافی را که برای خودش تنظیم کرده، محقق نماید و به آن ها برسد.
راهکارها
با توجه به موارد مطرح شده می توان چند راهکار را جهت نیل به ((اقتصاد مقاومتی ))مطرح کرد:
1- نقطه شروع اقتصاد مقاومتی را می توان سیاست گذاری برای اصلاح الگوی مصرف دانست . این مورد به قدری مهم است که عنوان شعار سال 1388و همچنین هشتمین اصل از سیاست های کلی اقتصاد مقاومتی که توسط مقام معظم رهبری ابلاغ شد را نیز به خود اختصاص داده است. جامعه مصرف کننده باید به این سمت سوق پیدا کند که در مرحله اول مصرف خود را مدیریت کرده واز از اسراف و تبذیر که در قرآن کریم هم با عبارت ((وَکُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ))[3] نسبت به آن هشدار داده شده است پرهیز نماید و در مرحله بعد از تولیدات داخلی و ملی استفاده کند..
رونق تولید داخلی و کاستن از وارداتی که میتواند به افول و توقف واحدهای تولیدی داخلی منجر شود ، اثرات مثبت فراوانی بر اقتصاد ایران خواهد داشت. استقلال اقتصادی، قطع وابستگی به خارج واز همه مهم تر ایجاد اشتغال پایدار از جمله برکات حمایت از تولید داخلی خواهد بود.
از طرف دیگر تولید کنندگان نیز باید در صدد افزایش بهره وری در تولید و کاهش قیمت تمام شده کالاها و افزایش کیفیت محصولات و همچنین ارائه خدمات بیشتر در راستای رقابت پذیری با تولیدکنندگان خارجی باشند.
2- فراهم کردن زمینه های پیشرفت اقتصادی در مناطق مختلف با توجه ویژه به مسئله مزیت نسبی مناطق مختلف جغرافیایی[4]. یکی از معضلات حال حاضر کشور که ناشی از سوء مدیریت در گذشته می باشد،وجود صنایع و واحد های اقتصادی در مناطق مختلف کشور بدونه در نظر گرفتن مزیت نسبی در آن منطقه است.این مسئله موجب بوجود آمدن بحران هایی از جمله کم آبی،آلودگی هوا،از بین رفتن محیط زیست و …. . در آن مناطق شده است. عدم توجه به پتانسیل های هر منطقه و پیروی کردن از سیاست صنعتی شدن هم اکنون نیز گریبان گیر بسیاری از شهر های ما می باشد. به عنوان مثال شهری مانند دزفول که دارای زمین های کشاورزی مرغوب و خاک حاصل خیز می باشد.باید از این پتانسیل به خوبی در جهت تحقق اقتصاد مقاومتی و خودکفایی در محصولات استراتژیک کشاورزی و از همه مهم تر در جهت ایجاد مشاغل پایدار کشاورزی بهره ببرد.کشاورزی در هر گرایشی یکی از سود آور ترین وکار آفرینانه ترین رشته های دانشگاهی می باشد که برخلاف بسیاری از رشته های دانشگاهی نیاز به سرمایه ای کلان ندارد و با سرمایه ای اندک میتوان شروع به کار و کار افرینی نمود.
ادامه دارد …
محمد حسینی زاده
1- بیانات رهبر معظم انقلاب در جلسه تبیین سیاست های اقتصاد مقاومتی 20/12/1392
[2] – اقتصاد مقاومتی،عبدالملکی،1393
4- در اصل 3 از سیاست های کلی اقتصاد مقاومتی به این مورد اشاره شده است
