دزمهراب – نجمه بسنه : عده ای باور ندارند که شهر در شدیدترین جنگ یا به تعبیر رهبر فرزانه انقلاب ناتوی فرهنگی قرار گرفته است و دشمن روز به روز از ما تلفات می گیرد. جنگی که از اوایل انقلاب زمزمه هایش شنیده شد ، هم اکنون به بار نشسته است ، یک جنگ تمام عیار است با تمام ادوات مخصوص به خود. و عده ای ازفعالین فرهنگی شهر نیز مهم ترین دغدغه شان لغو شدن یا نشدن فلان کنسرت شده است و عده ای در خواب عمیقی فرورفته اند که بیدارشدنشان با خداست. اگرعده ای متوجه بودند که دشمن چندین پله جلوتر از ما کارفرهنگی می کند و سبک زندگی دلخواه خود را ترویج می کند شاید به خودشان می آمدند .
و ای کاش هزار خرمشهرمان سقوط می کرد اما فرهنگمان نه ، که شهر را می توان نجات داد اما عقیده را نه و این تنها نیمه خالی لیوان است که نیمه پر را دیدن از برای انگیزه گرفتن مفید خواهد بود و جز این مایه رخوت خواهد شد .
اغراق نیست اگر مدعی شویم که یکی از موثرترین کانون هایی که از بدو اسلام تا اکنون سرمنشاء تحولات زیادی در کشورهای اسلامی خصوصا ایران در چند دهه ی اخیر بوده، نهاد مقدسی به نام مسجد است که علاوه بر کارکرد های عبادی خاص خود، توانسته نقش سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی لازم را به خود ببیند .اما ، چندین سال است متأسفانه شاهد کلیشهای بودن کارکردهای مسجد ما و بیانگیزگی مردم به ویژه جوانان محله هستیم
اما عدهای در مسجد ما دنبال این هستند ثابت کنند نسل جوان دین گریزهستند و به سمت انحراف از ارزش های فرهنگی و دینی می روند و این مسئله اعتکاف و جوان هایی که در رمضانی که در گذشت شب ها را با مناجات به صبح رسانند،دین گرایی را ثابت میکند؛ ممکن است اقلیت دین گریزی هم باشد که چشم به دروازه غرب و آمریکا و اروپا داشته باشند.خدا را شکر که محرم و صفر هم که می آید کل شهر مسجد می شود و در و دیوار سیاه پوش ،و شکر خدا که دین در گوشت و پوست و استخوان مردمان این شهرنقش بسته است .
باید بدانیم که اصل آدمسازی باید در مسجد انجام شود، هر چه در مسجد کم کاری کنیم متولیان دیگر تربیت و فرهنگ سعی میکنند برای جبران وارد عرصه شوند، اما نمیتوانند تاثیرگذاری مسجد را داشته باشند.
باید در مسجد میدان جذب جوان را با محوریت امامت جماعت در محله بالا ببریم ،این نکته خیلی مهم است! این موضوع خلاقیت و ابتکار عمل میطلبد، به شرط اینکه هیئت امنای مسجد با امام جماعت همراه باشند .اما به مجرد اینکه نماز تمام میشود خادم درب مسجد را بسته و برقها را خاموش میکند، یعنی اگر چند جوان هم بخواهند صحبت کنند، سوالی بپرسند یا حتی شوخی کنند، دیگر فرصت نمیشود.و کسی نیست که پاسخگو باشد بنابراین ما نیازمند هیئت امنا و خادمین پرشور و علاقه و بامعرفت هستیم تا هم نسبت به مسائل دینی آگاه باشند هم جوانان را درک کنند، دراین شرایط جذب جوانان صورت می گیرد .
از طرفی نسل سوم انقلاب که دوران نوجوانی و جوانی خود را بیشتر به واسطه برگزاری کلاسهای تابستانی در مسجد گذرانده است و خمیر مایهی آن در یک نهاد دینی شکل گرفته است امروز در مقابله با شبیخون فرهنگی و پاسخگویی شبهات و… با مشکل مواجه است به سختی میتواند از دام گروههای مختلف بهایی، شیطان پرستی و… فرارکند و هزارو یک خاکریز نرم وسخت ساخته شده توسط دشمن، که برای مقابله با آن دست پر نیستیم! و دشمن در فضای مجازی اعتقادات دینی، ارزشهای دینی همانند پاکدامنی، حیا ..را مورد هدف قرار داده است و این گونه موضوعات و روشن سازی افکار جوانان جایی برایش نیست جز مسجد.
این امر نشان میدهد شکلگیری دورههای مفهومی و اعتقادی برای نوجوانان امروز که فردا با دریای خروشان اطلاعات ضد دینی روبرو خواهند شد از اوجب واجبات است و نباید تنها به حداقلهای کلاسهای تابستانی درمسجد کفایت کنیم .
اما نکته نگران کننده این است که نه تنها دوره های تابستانی مسجد به سمت مفهومی شدن و بالا بردن کیفی خود حرکت نمیکند بلکه کمیت آن نیز کاسته شده است و دوره ها و جلسات قران خواهران هم که کاملا حذف شده است .و سالهاست برای تخصیص ایجاد پایگاه تربیتی ثابت برای خواهران تلاش و پیگیری های وافر انجام شده اما متاسفانه به هیچ نتیجه ای نرسیده است.
امروز ما نشستهایم و میگوییم همین که جوانان در مسجد حضور پیدا کنند کافی است،اما این نه تنها کافی نیست بلکه آن چیزی هم نیست که خداوند از ما خواسته و انتظار دارد .مسجد را محل حزبی نباید بشود.مسجد برای همه مردم است، که متاسفانه شاهد حزبی بودن مسجد هستیم. این درست نیست چونکه مسجد فقط برای اقامه نماز عده ی کمی از مردم محله شده است بلکه مساجد باید محور تمام فعالیتها مردم منطقه و محدوده خود باشد.
پس راه حل حضور مردم وجوانان در مسجد ،این است که متولی مسجد باید درپی آگاهی از امکانات، موقعیت مکانی آن را به درستی ارزیابی و تجزیه و تحلیل کرده با شرایط روز و نیازهای اقشار مختلف به ویژه جوانان به خوبی آشنا بوده و با توجه به نیازها فعالیتهای مساجد را برنامه ریزی و اجرا کنند که ضمن پاسخگویی به نیازهای روز و جلب و جذب مؤثر گروههای مختلف، در روشنگری افکار عمومی نیز مثبت عمل کنند. روشنگری افکار عمومی و تبیین اصول و ارزشهای اسلامی، به طور دقیق و ظریف قاعده اساسی است که زمینه تعمیق باورهای دینی در میان مردم را فراهم کرده و آنها را از فعالیتهای ضددینی و مخرب مصون نگه خواهد داشت.
پس همانا پویایی فرهنگی مستلزم تربیت جوانان در مسجد است ، مسجد مادر زندگی اجتماعی و سیاسی و اقتصادی است ، جامعه بی مسجد مانند فرزند بی مادر است که هر گوشه زندگیش را درست کنید باز هم گوشه دیگری لنگ خواهد خورد. فعالیت های فرهنگی بدون توجه به مسجد به نتیجه نخواهد رسید.
نکته دیگر اینکه انعطافپذیری، جوانگرایی و انطباق ظاهر مساجد با سلیقه نسل جوان میتواند در جذب آنان موثر باشد ـ که قسمت خواهران در مناسبتها از این حیث محروم میباشند ـ ، اما این کارکردها طی سالهای گذشته کمتر مورد توجه قرار گرفته و شرایطی ایجاد شده که مسجد تنها حکم مکانی برای عبادت و اقامه نماز را دارد .
اهل مسجد و هیت امنا توجه داشته باشند ، مسجد باید محور تمام فعالیتهای جامعه باشد و مانند مساجد صدر اسلام مرکز تجمع مردم باشند.اما آیا در اتاق فکرتان پیش بینی نکرده بودید؟! اصلا اتاق فکری در مسجد وجود دارد ؟! رسیدن به گزینه های برای مسجدی که آواز دهلش در طی سالهای اخیر از دور خوش است و حداقل سالی چندین مراسم شبهای قدر واعتکاف را تجربه می کند، اندیشه ی چندانی هم نمی طلبد.
و حذف خواهران و برادران ونادیده گرفتن ظرفیت همسایه های مسجد یکی دیگر از علت وضعیت ناراضی پیش آمده در فرهنگ محله ماست . بازگشت به مردم، بهترین راه پیشنهادی به متولیان فرهنگی از جمله هیت امنا وامام جماعت مسجد برای خروج از سیر قهقرایی نزولی فرهنگی حاکم درشهرو محله ماست.
به طور قطع برکت فعالیت های فرهنگی بعد از نیت خالصانه بیش از هر چیزی به مردمی بودن آن است. مردمی بودن؛ هم در برنامه ریزی و هم در طراحی و اجرا در واقع جذب مشارکت نرم افزاری و سخت افزاری عموم مردم محله، حلقه مفقوده برنامه های فرهنگی مسجد ماست .به هر روی برآیند مطالب مطرح شده در قسمت بانوان و خانواده نشان می دهد که برنامه جدی برای پیگیری دغدغه های بانوان محله در این مسجد چندان وجود ندارد، موضوعی که استمرار آن منجر به دلسردی بانوان در این مسجد شده است. و از سوی دیگر این زنان فرهیخته نیازمند برنامه هایی است که بتواند در راستای تحقق رسالت واقعی خود در جامعه امروزی قدم بردارد و این در حالی است که برنامه های این مسجد از نوعی سطحی نگری رنج می برند.
و شایان ذکر است که ما در مناسبات اجتماع باید روی فطرت مردم حساب کنیم، روی فطرتی که قله های نورانی را وقتی در میان خودشان می بینند برایشان جاذبه و تاثیر دارد.
در اینجا یاد حدیث پیامبر اکرم(ص) بیفتیم که رفتند گفتند یا رسول الله فلان جوانی که پشت سر شما نماز می خواند چشم چرانی می کند. فرمود شما نگران نباشید نماز او را اصلاح خواهد کرد و چقدر نظیر این روایت داریم که محبت اهل بیت رفتارهای محبین اهل بیت را اصلاح خواهد کرد. چقدر روایت داریم که می فرماید نگران جامعهای که اصل ولایت در آن مستقر شده نباشید، اگر یک قدم را هم غلط بردارد در قدم بعدی خودش را اصلاح خواهد کرد.اما اگر عزیزی با تیپ غیر مسجدی حضور پیدا کند ، فرداست که با دل رنجیده از رفتار مسجدی ها غایب میشود … در مستندات تاریخ اسلامی که جستجو کردم مفاد همه روایات این است که زنان از فضایل و آثار معنوی مسجد محروم نشوند و چنانچه زنان بتوانند عفاف و حجاب اسلامی و شئون زن مسلمان را رعایت کنند، فضیلت نمازخواندن در مسجد برای زنان همچون مردان است. و در مبحث شواهد تاریخی حضور زنان در مسجد در صدر اسلام برای غیر از نماز ؛ حضور حضرت فاطمه(سلاماللهعلیها) در مسجد پس از وفات پیامبراکرم(صلیاللهعلیهوآله)، هنگامی که ابوبکر غاصبانه بر تخت حکومت نشست، حضرت زهرا(سلاماللهعلیها) به مسجد رفتند و خطبهی فدکیه را بیان فرمودند. و مورد دیگر خطبهی و سخنرانی حضرت زینب(سلاماللهعلیها) در مسجد اموی شام بوده است و امام زینالعابدین(علیهالسلام) و مردم اعتراضی برای حضور ایشان و سایر زنان در مسجد نداشتند.
و عده ای از فقهای عظام شیعه معتقدند “که نه تنها حضور بانوان در مسجد مانند دیگر عرصه های اجتماعی (البته با رعایت شئون اسلامی) حائز است، بلکه امری نیکو و مستحب می باشد. “(آیت ا… مکارم شیرازی، رساله توضیح المسائل، مسئله 817) “حتی بعضی از فقهای معاصر می فرمایند: برای زنان در صورتی که خود را از نامحرم به خوبی حفظ کنند، بهتر است نماز را در مسجد بخوانند و اگر راهی برای یادگرفتن مسائل اسلامی جز از طریق رفتن به مسجد وجود ندارد، واجب است به مسجد بروند.” (مستدرک الوسائل، ج 3، ص 362) . اما چرایی حذف بانوان از مسجد هم در رفتار خواص سیاسی و فرهنگی مسجد ماست!هم در بی برنامگی متولیان مسجد ماست و در سرمایه گذاری عظیم دشمن که مقام معظم رهبری از آن به ناتوی فرهنگی و تهاجم فرهنگی یاد کردهاند و بارها فریاد زدهاند. در این بین آنچه بیش از همه، دل ما را به درد می آورد آن که با کمال تاسف باید اذعان کنیم، متولیان مسجد ما خواسته یا ناخواسته به آسیاب اینان آب خاموشی ریختند و گرد فراموشی پاشیدند و با سکوت، انفعال و بی برنامگی خود قطعه گمشده فراموش شدن موضوع حذف خواهران محله را به درستی تکمیل نمودند!
انتقاد این نوشتار به هیت امنا و امام جماعت مسجد است که مسئولیت مستقیم برگزاری برنامه ها را بر عهده دارند. راقم این سطور خود را هم مسجدی ایشان می داند، و به آن افتخار می کند؛ اما از ایشان مطالبه دارد که به آنچه انجام شده بی تفاوت نباشند. چرا که ما به واسطه تک تک بچه هایی که دراین محله هستند و خاطره خوبی از امام جماعت دارند، اما بخاطر بی برنامگی ما با دست خالی، مسجد را ترک کرده اند، مسئولیم.
و عده ای هم در مسجد ما که نقدپذیر نیستند، بدانند این خاصیت فرهنگ سازی است که اگر می خواهد زنده بماند و پویا باشد می بایست نقدپذیر باشد. زیرا آنچه که در میدان نقد جریان دارد عقل است و استدلال نه نقل و نبات. پس نترسیم از نقد که اگر نقد نبود معیاری هم برای سنجش خوب از بد نبود و همان مَثَل قدیمی قورباغه و هفت تیر کشی که وصف حال امروز ماست
و اگر حرف یا گلایه ای طولانی شد از برای نگرانی ودغدغه است چرا که خون ها ریخته شده است تا این نهال تنومند شود و این ما هستیم نگهبانان اصلی دین و انقلاب و کشور و انشا الله که قله های فرهنگی را بار دیگر فتح خواهیم کرد.
نجمه بسنه
فروردین 1395
