اقتصاد مقاومتي 2: تعريف و راهکارها
دزمهراب : پيرو نوشتار قبلي که در آن به تاريخچه اقتصاد مقاومتي اشاره شد؛ در اين مقاله قصد داريم تعريفي از اقتصاد مقاومتي ارايه داده و نيز راه کار هاي عملي براي رسيدن به آن را بررسي کنيم
پيش از آنکه تعريف خود را از اقتصاد مقاومتي اراِئه کنيم لازم است به اين نکته اشاره کنيم که همانطور که مقام معظم رهبري فرمودند:))اقتصاد مقاومتي صرفا مختص جمهوري اسلامي نيست و خيلي از کشور هاي ديگر هم به سمت مقاوم کردن اقتصاد خود حرکت کرده اند)).[1]
در اين قسمت به صورت گذرا به مفاهيم مرتبط با اقتصاد مقاومتي که در ادبيات اقتصاد متعارف وجود دارد پرداخته ميشود. يک مفهوم،بحث انعطاف پذيري اقتصادي و يا همان (resilience Economic) است.عده اي اين مفهوم را به اقتصاد مقاومتي نيز ترجمه کرده اند.مفهوم ديگري که در ادبيات علمي مطرح شده،بحث آسيب پذيري اقتصادي (Economic Vulnerability) است که در مورد ميزان و شدت آسيب پذيري يک اقتصاد بحث ميکند. مفهوم بعدي،اقتصاد پايدار يا اقتصاد متداوم(Sustainable & persistent economy) است که پايداري اقتصاد را در مقابل نوسانات مورد توجه قرار مي دهد. مفهوم ديگر ،استحکام و پيوستگي اقتصادي (Economy solidarity) است که روي شاخص ها و عواملي که باعث استحکام و قدرت اقتصادي مي شود،بحث ميکند.[2]
مجموعه اين مفاهيم اين نکته را مطرح ميکند که فضاي اقتصاد متعارف ، آن طور که نظريه پردازان آن مطرح ميکنند،فضاي آرام و سالم و بدون تلاطمي نيست و بسياري از فروض در واقعيت وجود ندارند و کشور ها بايد اقتصاد خود را به گونه اي مديريت نمايند که از نوسانات ، دشواري ها و تهديداتي که در سطح داخلي و در سطح بين المللي وجود دارد،حداقل آسيب پذيري و شکنندگي را داشته باشد.
بنابراين بايد گفت که اقتصاد مقاومتي،يک بحث بدوم پايه و غير علمي نيست بلکه اقتصاددانان از سرتاسر دنيا به اين مسئله توجه داشته اند.
تعريف اقتصاد مقاومتي
براي ارائه تعريف صحيحي از اقتصاد مقاومتي لازم آن چيزي را که اقتصاد مقاومتي نيست تبيين کنيم.اقتصاد مقاومتي اقتصاد رياضتي نيست.شايد در وهله اول ارتباطي بين رياضت و مقاومت احساس شود اما اقتصاد رياضتي به شرايطي اطلاق مي شود که در بحران هاي اقتصادي، دولت ها براي جبران کسري بودجه اقدام به انجام يکسري سياست ها مي نمايند از جمله کاهش هزينه ها ، افزايش در آمد ها و يا ترکيبي از هر دو .از جمله مهم ترين و متداول ترين انواع هزينه هايي که در شرايط رياضتي براي کاستن آنها برنامه ريزي مي شود مي توان به پرو‍ژه هاي توسعه اي،خدمات رفاهي و مخارج اجتماعي اشاره کرد.
همچنين از جنبه درآمدي نيز معمولا نسبت به افزايش نرخ هاي مالياتي ،افزايش قيمت حامل هاي انر‍ژي و … اقدام مي شود. در شرايط رياضت اقتصادي معمولا اقدام به دريافت وام با بهره زياد از کشور هاي ديگر يا صندوق بين المللي پول مي شود.
برخلاف اقتصاد رياضتي،اقتصاد مقاومتي مربوط به تمامي دوران ها بوده و یک الگوی علمی متناسب با نیازهای کشور است. بجاي کم کردن مصرف صحبت از مديريت آن يعنى مصرف متعادل و پرهيز از اسراف و تبذير است و بجاي دريافت کمک خارجي به درون زا بودن تکيه شده و غيره .
به طور کلي اقتصاد مقاومتي را مي توان اين گونه تعريف نمود: اقتصاد مقاومتي يك نظام اقتصادي است كه هماهنگ با سياستهاي كلان سياسي و امنيتي نظام اسلامي و براي مقاومت در برابر اقدامات تخريبي شكل مي گيرد تا بتواند در برابر تکانه ها و توطئه هاي گوناگون اقتصادي نظام استكبار و همچنين ناملايمت هاي داخلي مقاومت كرده و توسعه و پيشرفت خود را ادامه دهد و روند رو به رشد همه جانبه خود را در ابعاد ملي، منطقه اي و جهاني حفظ كند. و بتواند آن اهدافي را که براي خودش تنظيم کرده، محقق نمايد و به آن ها برسد.
راهکارها
با توجه به موارد مطرح شده مي توان چند راهکار را جهت نيل به ((اقتصاد مقاومتي ))مطرح کرد:
1- نقطه شروع اقتصاد مقاومتي را مي توان سياست گذاري براي اصلاح الگوي مصرف دانست . اين مورد به قدري مهم است که عنوان شعار سال 1388و همچنين هشتمين اصل از سياست هاي کلي اقتصاد مقاومتي که توسط مقام معظم رهبري ابلاغ شد را نيز به خود اختصاص داده است. جامعه مصرف کننده بايد به اين سمت سوق پيدا کند که در مرحله اول مصرف خود را مديريت کرده واز از اسراف و تبذير که در قرآن کريم هم با عبارت ((وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ))[3] نسبت به آن هشدار داده شده است پرهيز نمايد و در مرحله بعد از توليدات داخلي و ملي استفاده کند..
رونق توليد داخلي و كاستن از وارداتي كه ميتواند به افول و توقف واحدهاي توليدي داخلي منجر شود ، اثرات مثبت فراواني بر اقتصاد ايران خواهد داشت. استقلال اقتصادي، قطع وابستگي به خارج واز همه مهم تر ايجاد اشتغال پايدار از جمله برکات حمايت از توليد داخلي خواهد بود.
از طرف ديگر توليد کنندگان نيز بايد در صدد افزايش بهره وري در توليد و کاهش قيمت تمام شده کالاها و افزايش کيفيت محصولات و همچنين ارائه خدمات بيشتر در راستاي رقابت پذيري با توليدکنندگان خارجي باشند.
2- فراهم کردن زمينه هاي پيشرفت اقتصادي در مناطق مختلف با توجه ويژه به مسئله مزيت نسبي مناطق مختلف جغرافيايي[4]. يکي از معضلات حال حاضر کشور که ناشي از سوء مديريت در گذشته مي باشد،وجود صنايع و واحد هاي اقتصادي در مناطق مختلف کشور بدونه در نظر گرفتن مزيت نسبي در آن منطقه است.اين مسئله موجب بوجود آمدن بحران هايي از جمله کم آبي،آلودگي هوا،از بين رفتن محيط زيست و …. . در آن مناطق شده است. عدم توجه به پتانسيل هاي هر منطقه و پيروي کردن از سياست صنعتي شدن هم اکنون نيز گريبان گير بسياري از شهر هاي ما مي باشد. به عنوان مثال شهري مانند دزفول که داراي زمين هاي کشاورزي مرغوب و خاک حاصل خيز مي باشد.بايد از اين پتانسيل به خوبي در جهت تحقق اقتصاد مقاومتي و خودکفايي در محصولات استراتژيک کشاورزي و از همه مهم تر در جهت ايجاد مشاغل پايدار کشاورزی بهره ببرد.کشاورزي در هر گرایشی یکی از سود آور ترین وکار آفرینانه ترین رشته های دانشگاهی می باشد که برخلاف بسياري از رشته هاي دانشگاهي نیاز به سرمایه ای کلان ندارد و با سرمایه ای اندک میتوان شروع به کار و کار افرینی نمود.
ادامه دارد …
محمد حسيني زاده
1- بيانات رهبر معظم انقلاب در جلسه تبيين سياست هاي اقتصاد مقاومتي 20/12/1392
[2] – اقتصاد مقاومتي،عبدالملکي،1393
4- در اصل 3 از سياست هاي کلي اقتصاد مقاومتي به اين مورد اشاره شده است
